Aanleiding

Bij de decreetswijziging in 2006 besliste de Vlaamse Overheid verder werk te maken van de ontwikkeling van de digitale bibliotheek in Vlaanderen. Ze besliste ook om deze ontwikkeling zelf aan te sturen. Het VCOB kreeg de opdracht om de ontwikkeling van de digitale bibliotheek inhoudelijk voor te bereiden.

Voorbereiding

De eerste stap in deze voorbereiding was een consultancy opdracht die resulteerde in het rapport “De digitale openbare bibliotheek in Vlaanderen. Een strategische kijk op de toekomst”.

Het rapport pleit voor een gemeenschappelijke visie bij alle betrokkenen, en een coherente strategie; dé voorwaarden om een digitale bibliotheek te kunnen ontwikkelen.

Meer centraal in de visie op de digitale toekomst van de bibliotheken is een correcte inschatting van hoe het publiek evolueert. De nieuwe digitale toepassingen maken van de gebruikers krachtige spelers. Zij bepalen steeds meer waar ze gebruik van maken, wanneer ze dit doen en hoe ze dit willen organiseren en vinden. Voor de gebruikers die “mee zijn” is internet het eerste referentiepunt om informatie te vinden of om literatuur te ontdekken.

Drie digitale uitdagingen voor bibliotheken

Op basis van dit rapport en tal van gesprekken komt het VCOB tot drie belangrijke uitdagingen waar de Vlaamse openbare bibliotheken voor staan bij het ontwikkelen van een digitale bibliotheek.

1. De rol van de lokale openbare bibliotheek.

De lokale openbare bibliotheken hebben een belangrijke bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van de digitale bibliotheek. Zij kunnen lokaal dé referentieplek worden om nieuwe digitale toepassingen te beleven, te ontdekken en te gebruiken. Op die wijze zullen de openbare bibliotheken ook een specifieke bijdrage leveren aan het lokale cultuurbeleid. Meer specifiek kunnen de lokale bibliotheken uitgroeien tot een belangrijk instrument voor het bestrijden van de digitale kloof.

Een van de eerste zaken die we daarvoor moeten aanpakken is de digitale kloof binnen de sector. Heel veel bibliotheekmedewerkers hebben nog niet de kans gehad om kennis te maken met vele digitale toepassingen. Zij hebben die kennis nodig om te kunnen inschatten waar het naar toe gaat en hoe dit alles het bibliotheekwerk beïnvloedt.

2. Nieuwe publiekstoepassingen

Bibliotheken kunnen toegevoegde waarde creëren voor gebruikers, ook in digitale omgevingen. Bibliotheken maken heldere overzichten, zorgen voor een divers aanbod (dus niet alleen de laatste hype), zorgen er voor dat het aanbod op lange termijn toegankelijk is, maken werk van een gepersonaliseerde dienstverlening, van sociale interactie, enz. Deze competenties kunnen ingezet worden in nieuwe webtoepassingen die een meerwaarde hebben ten opzichte van wat spontaan ontstaat op internet en in de commerciële wereld.

Daarbij moeten we niet alleen toepassingen maken die gebruikers aantrekken, maar moeten bibliotheektoepassingen geïntegreerd worden in de digitale plekken waar de gebruikers zich nu al bevinden: in Google, Wiki’s, en dergelijke.

3. Collectie-ontwikkeling

Bibliotheken zullen meer en meer moeten omgaan met een digitaal aanbod, naast het fysieke. Deze hybride collectie, en alle dienstverlening die er mee mogelijk is, moet op een transparante manier aan de gebruiker gepresenteerd worden. Daarom is het nodig dat de bestaande toepassingen, zoals Open Vlacc, de provinciale bibliotheeksystemen, maar ook de Boekenbank, maximaal op elkaar inspelen. Niet alleen de gebruiker doet zijn voordeel daarbij. Ook alle werkprocessen die te maken hebben met collectiebeleid kunnen op die wijze ondersteund, en efficiënter georganiseerd worden.

En nu?

De Vlaamse Overheid blijft het belangrijk vinden dat bibliotheken zich inschakelen in de ontwikkelingen van digitalisering. Dit proces is immers essentieel om een democratische toegang tot informatie voor alle burgers te garanderen. Omdat ook andere bestuursniveaus hierin een rol spelen en omdat deze uitdaging de lokale inbedding van de openbare bibliotheken deels overstijgt, wordt deze opdracht verder afzonderlijk opgenomen.

De digitale bibliotheek zal er komen. De wijze waarop is niet voorspelbaar. Wel is duidelijk dat we verder bouwen op de sterktes van het Vlaamse bibliotheekwerk. En voor een deel kunnen we ons laten inspireren door de “slow food” aanpak. Ook in de digitale overvloed heb je nood aan lokale, goede koks die je de kans geven om de tijd te nemen, om duidelijk te proeven wat in het gerecht zit, welke smaken je kunt proberen en combineren. Als antwoord op de snelle anonieme hap die uiteindelijk niet bevredigt.

De ontwikkeling van de digitale bibliotheek Vlaanderen staat ook gepresenteerd op www.slideshare.net/vcob

De fysieke én de digitale component van de openbare bibliotheek, blijft natuurlijk haar functie vervullen binnen het lokale cultuurbeleid. LOCUS zal haar hierbij ondersteunen.